Hepimizin günlük hayatta rastgele kullandığımız bir kelimenin etimolojisine bakıp hayret ettiği, o kelimeyi kullanırkenki deneyiminin artık başka bir boyuta taşındığı muhakkak olmuştur. Olmadıysa da, bu yazıyla birlikte kelimelerin ve bize anlattıklarının bazen bir buzdağının görünmeyen kısmı kadar derin olabileceğini “okuma” eylemi üzerinden ele alarak kelimelerin hem zihin hem içsel dünyamız için ne kadar önemli olabileceğine bir bakalım.
Kişinin kendini okuması: Okuma eyleminin bu ciheti, hepimizin uzun süredir gündeminde olan “kendiyle bağ kurmanın” bir başka boyutu olarak ele alınabilir. Kişinin kendiyle kurduğu iletişim beraberinde kendi davranış ve düşünceleriyle daha yakından ilişki kurmasını sağlar. Bu da kişinin öz farkındalığını artırarak aslında kendisini okumasına yol açar. Mesela kendinize yeni bir ders çalışma rutini oluşturuyorsunuz ki bu oldukça fazla deneme yanılma gerektiren bir çabadır. Bu çabalar sırasında kişinin kendini bir kitap gibi okuması, analiz etmesi eğer ki onu tatmin etmeyen bir “rutin oturtma çabası” içerisindeyse bunu fark etmesini ve yapıcı yönde adımlar atmasını sağlar. Kişinin bir tek bu örnekteki gibi değil, hayatının başka alanlarında da bu şekilde kendini gözlemlemesi onda ne kadar yapıcı etkiler gösterir! Düşünebiliyor musunuz?
Başkalarının hayatının okunması: Çocuklara “yapma” dendiğinde defaatle o şeyi yaptıklarına ve sonrasında pişman olduklarına şahit olmuşsunuzdur. İşte “okuma” eyleminin bu yönü, pişman olacağımızın başkaları tarafından söylendiği ama bizim yangına körükle gittiğimiz zamanlarda kurtarıcı olabilir. Elbette ki çocukken bunun bilincine sahip olamasak da, yetişkin hayatımızda bizden öncekilerin yapmaya yakın olduğumuz bir hata, kararsız olduğumuz bir karar hakkında neler yaptıklarına bir göz değdirmek belki de bizi bazı uçurumların kıyısından kurtarabilir. Başkalarının tecrübelerinden yararlanmak, yani onların hikayelerini “okumak”, aynı hataları yapıp farklı sonuçlar beklemekten bizleri koruyacaktır. Hatta tekerrür eden tarihi bu gözle değerlendirmek, bitmek bilmeyen hata döngülerinin kırılmasında bile bizlere yardımcı olabilir. Yapmakta ısrarcı olduğumuz ama yanlış olduğunu bildiğimiz şeyleri, aynı yollardan geçmiş insanların hikayelerinden ilham alarak tekrar inşa edebiliriz. Biyografi ve otobiyografi eserlerinin daha az okunması sanırım işin bu boyutunu ıskalamaktan kaynaklı. Halbuki eğitim müfredatlarına erken yaştan itibaren dâhilerin, sanatçıların, peygamberlerin, yazarların hayatlarının anlatıldığı dersler koyarak onlara ilham alabilecekleri bir alan açsak belki de potansiyeli sistem içerisinde körelen nice çocuklar bu sayede öz farkındalık kazanarak kendilerindeki potansiyelleri açığa çıkaracak bir umut beslerler…
Tabiatın okunması: Kur’an’da doğadan verilen örneklerden sonra “akleden ve düşünenler için bunlarda ibret vardır” denmesinin ve okuma eyleminin tabiata uygulanmasının en güzel örneklerinden biri sanırım son zamanlarda geliştirilen biyomimetik çalışmalarıdır. Dahası, tabiatı okuma eyleminin; a) hayvanların sakin ve ne yaptığını bilerek hareket etmesinin bizim yavaşlama ve durma konusunda yaşadığımız sorunlara, b) tabiattaki besin zincirinin kontrolden çıkmış bir şekilde yaptığımız tüketim davranışlarına dur demede, c) canlılar arasındaki çeşitliliğin insan çeşitliliğine olan hoşgörümüze yapacağı katkılar örneklerden diğer birkaçıdır. Doğanın insanın terbiye edilmesindeki kaynaklarını küçümsemek, elimizde bir fener varken karanlıktan şikayet etmek gibidir.
Yazılı metinlerin okunması: Okumanın son boyutu olan yazılı metinlerin okunması, aralarından en detaylı ele alınması gereken kısım olduğu için bu boyutu farklı bir yazıda detaylandırmak çok daha etkili olacaktır. Fakat burada şunu söyleyebiliriz ki; hayatta önemi herkesçe malum olan ama eyleme geçirmeyi ertelediğimiz şeyler, tahmin ettiğimizden çok daha kritik bir yere sahip olabiliyor. Okuma eyleminin bu boyutu da, tam olarak o kritik şeylerden yalnızca biri.
